NIEUWS

Overzicht > 'Krijg een bredere kijk op innovatie'

'Krijg een bredere kijk op innovatie'

Door K. Frenken

Gezondheid, autonomie, onderwijs, behoud erfgoed en duurzame ontwikkeling worden steeds belangrijker. In zijn brief 'Naar de top: het bedrijvenbeleid in actie(s)' blijft het kabinet gevangen in het paradigma van handelsbevordering. Hebben we in de jaren negentig tientallen miljarden gestopt in het 'mainportbeleid' met de Betuwelijn als dieptepunt, zo wordt ook nu weer een fantasieloos stimuleringsbeleid gevoerd met lagere belastingen en meer R&D-subsidie.

Op korte termijn zullen (groot)bedrijven ongetwijfeld de vruchten plukken van dit beleid, maar op lange termijn zal ons een rekening worden gepresenteerd die niet gemakkelijk te vereffenen zal zijn.

Innovatie omvat veranderingsprocessen die bijdragen aan maatschappelijk welzijn. Deze processen omvatten zowel technologische als organisatorische veranderingen en hebben niet alleen betrekking op bedrijven, maar ook op overheid, burgers en maatschappelijke organisaties. Materiële consumptie is slechts één aspect van welzijn. Andere aspecten, zoals gezondheid, autonomie, criminaliteit, onderwijs, behoud van erfgoed, mobiliteit en duurzame ontwikkeling, worden steeds belangrijker.

Het kabinet signaleert weliswaar deze maatschappelijke uitdagingen als 'motoren voor economische groei', maar in de uitwerking van het bedrijvenbeleid zien we hier weinig van terug. De belangrijkste pijlers van het bedrijvenbeleid zijn verdere belastingkorting, betere financieringsmogelijkheden en minder regelgeving. Hoe een en ander dan zou leiden tot oplossingen van de maatschappelijke vraagstukken van onze tijd blijft in nevelen gehuld.

Zo wordt innovatiebeleid andermaal gelijkgesteld met stimuleren van onderzoek en ontwikkeling bij bedrijven ten behoeve van export, in plaats van stimuleren van innovatie in brede zin ten behoeve van maatschappelijk welzijn. De grootste sector, de publieke sector, blijft compleet onderbelicht, terwijl mensen zich juist bekommeren om publieke zaken.

Hoe gaan we ziekten als dementie, depressie en diabetes behandelen? Willen we wel een elektronisch patiëntendossier, DNA-banken en rekeningrijden? Wanneer maken we eens werk van decentrale energieopwekking, elektrisch rijden en klimaatneutraal bouwen? Het ontbreken van visie vertaalt zich ook in de middelen die gereserveerd zijn voor zogeheten Maatschappelijk Innovatie Agenda's: een schamele euro 56 mln op een totaal budget van euro 1,871 mrd (zie CPB-document van Lanser & Van den Wiel van 16 mei).

Om maatschappelijke uitdagingen om te zetten in economische groei is een actieve overheid nodig die deze uitdagingen vertaalt in een gerichte vraag naar nieuwe producten en diensten, of deze nu publiek, privaat of in publiek-private samenwerking worden georganiseerd. Denken dat de markt als vanzelf tot vernieuwingen komt die wezenlijk bijdragen aan oplossingen van maatschappelijke problemen, is een misvatting. Dergelijke markten moeten eerst worden gecreëerd. Dat kan enkel via een overheid die - samen met maatschappelijke organisaties - de vraag naar nieuwe producten en diensten articuleert en reguleert, zoals de windenergiesector in Duitsland en het landelijke 'car sharing'-initiatief in Zwitserland.

Prof. dr. Koen Frenken is hoogleraar Economics of Innovation and Technological Change aan de TU Eindhoven.

Bron: FD